Προειδοποίηση
  • JUser: :_load: Αδυναμία φόρτωσης χρήστη με Α/Α (ID): 259
Log in

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΝΕΟ «ΑΦΗΓΗΜΑ» ΓΙΑ ΤΗ ΧΩΡΑ

Καυκαλίδης Θάνος Καυκαλίδης Θάνος

Για έναν Πολιτικό Επιστήμονα με εξειδίκευση στην Ευρωπαϊκή Πολιτική, η επίσκεψη και παρακολούθηση εκδηλώσεων που παρουσιάζουν δράσεις του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ) και άλλων συγχρηματοδοτούμενων από την Ε.Ε. προγραμμάτων είναι σύνηθες φαινόμενο. Η αλήθεια όμως είναι ότι από τέτοιου είδους εκδηλώσεις, δεν συνηθίζεται, όσο ενδιαφέρουσες και εάν είναι ορισμένες, να φεύγει κανείς με υπέρμετρο ενθουσιασμό και ζήλο ή με τη χαρά ζωγραφισμένη στο πρόσωπο του. Στην εκδήλωση όμως που παρακολούθησα στην Εθνική Λυρική Σκηνή (ΕΛΣ) με θέμα «Η όπερα διαδραστικά στα δημοτικά σχολεία», στις 11 Ιουνίου 2013, αυτό ακριβώς συνέβη. Θα μου πείτε, τι δουλειά έχει ένας πολιτικός επιστήμονας σε εκδήλωση της ΕΛΣ που απευθύνεται κυρίως σε εκπαιδευτικούς και δασκάλους μουσικής; Η απάντηση είναι απλή. Θέλησα να την παρακολουθήσω λόγω ενδιαφέροντος για τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα και την εφαρμογή τους στη χώρα μας. Θέλησα να διαπιστώσω από μόνος μου (το συνηθίζω) τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιήθηκε η συγκεκριμένη χρηματοδότηση και το αποτέλεσμα που είχε! Όμως, πριν παρουσιάσω τους λόγους του ενθουσιασμού, της χαράς και της ελπίδας που μου προξένησε η εκδήλωση αυτή, θα αναφερθώ σε ορισμένα στοιχεία του προγράμματος.

Το καινοτόμα εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής «Η όπερα διαδραστικά στα σχολεία» ξεκίνησε τον Μάιο του 2012 και κάλυψε 70 σχολεία της επικράτειας (κυρίως δυσπρόσιτες περιοχές, νησιά της «άγονης γραμμής» και περιοχές απομακρυσμένες από τα αστικά κέντρα). Η υλοποίηση του εντάχθηκε στο επιχειρησιακό πρόγραμμα «Εκπαίδευση και δια βίου μάθηση» και συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους. Οι μαθητές των σχολείων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον κόσμο της όπερας εκ των έσω, μέσω της συμμετοχής τους σε όλα τα στάδια παραγωγής της όπερας του Τζοακίνο Ροσσίνι «Ο κουρέας της Σεβίλλης». Η διαδικασία είχε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος ξεκινούσε πριν την άφιξη της ομάδας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο εκάστοτε σχολείο. Σε αυτό το πρώτο στάδιο, οι μαθητές έπρεπε να προετοιμάσουν μέρος σκηνικών αντικειμένων του έργου με τους εκπαιδευτικούς του σχολείου.

Με την άφιξη των καλλιτεχνικών εκπαιδευτών της ΕΛΣ την πρώτη μέρα, τα παιδιά παρακολουθούσαν βιωματικά εργαστήρια με στοιχεία θεατρικού παιχνιδιού, μουσικοκινητικής και εικαστικής έκφρασης που στόχο είχαν την εξοικείωση τους με το μουσικό θέατρο και συγκεκριμένα με τον κόσμο της όπερας. Στα εργαστήρια συμμετείχε η Ορχήστρα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της ΕΛΣ. Τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά το μαέστρο, τους μονωδούς και τους χορευτές και η μέρα ολοκληρώνονταν με τη μουσική πρόβα για το φινάλε του έργου στην οποία συμμετείχε η σχολική χορωδία. Την δεύτερη μέρα τα εργαστήρια συνεχίζονταν και τα παιδιά έρχονταν σε επαφή με κάποιους από τους συντελεστές όπως φωτιστές, ενδύτριες, μακιγέρ και βοηθό σκηνοθέτη. Η παράσταση πραγματοποιούνταν με συμμετοχή των παιδιών στη χορωδία και κοινό τους γονείς, τους δασκάλους και συμμαθητές τους.

Στις 11 Ιουνίου λοιπόν, διοργανώθηκε η εκδήλωση «κλεισίματος» του προγράμματος αυτού στο θέατρο Ολύμπια της ΕΛΣ στην Αθήνα. Στη υπέροχη αυτή συνάντηση παρουσιάστηκε μεταξύ πολλών άλλων και ένα βίντεο το οποίο συνόψιζε τις δράσεις του προγράμματος προβάλλοντας εικόνες και ηχητικά ντοκουμέντα από τις συναντήσεις των μαθητών με την ομάδα της ΕΛΣ στα συμμετέχοντα σχολεία. Το θέατρο κατέκλισαν μελωδίες κλασικής μουσικής και εικόνες που έδειχναν τους μαθητές να συμμετέχουν ενεργά στην διαδικασία στησίματος και παρακολούθησης της όπερας. Στο βίντεο, τα παιδιά φαίνονται χαρούμενα, ενθουσιασμένα και ας μου επιτραπεί η έκφραση, γαληνεμένα από το θέαμα, τους ήχους, τα μουσικά όργανα, τους μονωδούς, τους χορευτές, τα κοστούμια! Χρησιμοποιούν τις αισθήσεις τους, τη φωνή τους. Συμμετέχουν! Ζωγραφίζουν τμήμα των σκηνικών, φτιάχνουν ορισμένα από τα σκηνικά αντικείμενα. Αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας. Έχουν έναν ρόλο. Εκείνη τη στιγμή, η όπερα δεν είναι κάτι το απόμακρο πλέον, γίνεται βίωμα, γίνεται προσιτή και επιθυμητή στα παιδιά. Όπως ανέφερε ένας εκ των συντελεστών κατά τη διάρκεια της παρουσίασης: «Σε κάποιο από τα χωριά που επισκεφτήκαμε, μόλις μας είδαν τα παιδιά άρχισαν να φωνάζουν: Όπερα! Όπερα!». Βλέποντας τις εικόνες αυτές και ακούγοντας τις υπέροχες μελωδίες της όπερας «ο κουρέας της Σεβίλλης» γύρισα για μια στιγμή πίσω στο χρόνο, στα δικά μου μαθητικά χρόνια και αναλογίστηκα. Αναλογίστηκα πόσο μου έλειψαν τέτοιου είδους «ερεθίσματα» τότε, στο σχολείο. Πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα σήμερα στην Ελλάδα εάν μας είχαν εμφυσήσει τέτοιου είδους δημιουργικά «ερεθίσματα». Βεβαίως, εγώ στάθηκα τυχερός διότι αυτά τα ερεθίσματα μου τα προσέφεραν οι γονείς μου. Όμως, δεν έχουν όλοι την ίδια τύχη και εδώ είναι το σημείο στο οποίο έρχεται να παρέμβει το σχολείο, η οργανωμένη πολιτεία και η Ευρώπη για να δώσουν ευκαιρίες στα παιδιά και τους νέους. Ευκαιρίες σαν αυτή μπόρεσε με τη δουλειά της να προσφέρει η ομάδα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στα παιδιά των σχολείων που επισκέφτηκε με τον κινούμενο θίασο της. Μπόρεσε να απομακρύνει, έστω και πρόσκαιρα, τα παιδιά αυτά από τη ρουτίνα της καθημερινής και στείρας πολλές φορές διδασκαλίας της μουσικής ή των εικαστικών στα σχολεία. Προσέφερε μια λάμψη πολιτισμού στα απομακρυσμένα χωριά μας, στα νησιά μας. Η λάμψη αυτή πιστεύω δεν πήγε χαμένη και ίσως στο μέλλον κάποιο από τα παιδιά αυτά να ασχοληθεί με τη μουσική, την όπερα, τη σκηνοθεσία, τη σκηνογραφία, τα κοστούμια, γιατί δεν περιστρέφονται όλα γύρω από την οικονομία, τη νομική, την ιατρική, όσο σπουδαίες και εάν είναι αυτές οι επιστήμες. Υπάρχουν και τα επαγγέλματα του πολιτισμού για τα οποία δεν μας καλλιέργησαν το ενδιαφέρον. Όμως, ήρθε η ώρα αυτή η χώρα να δημιουργήσει και να αλλάξει μοντέλο σκέψης. Το μοντέλο που κυριάρχησε έχει ξοφλήσει και αυτό αποδεικνύεται καθημερινά πλέον.

Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι ο πολιτισμός και η παιδεία, καθώς και όλα τα δημιουργικά «ερεθίσματα» που μπόρεσε η ομάδα της ΕΛΣ να εμφυσήσει στα παιδιά και τους δασκάλους που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, είναι ο μόνος δρόμος μπροστά. Είναι ο δρόμος που θα οδηγήσει στην αλλαγή «παραδείγματος» (paradigm shift) και τη δημιουργία ενός νέου εθνικού «αφηγήματος» που αναζητούμε εναγωνίως, όσοι πονάμε αυτόν τον τόπο. Ενός αφηγήματος που θα έχει στη βάση του τον πολιτισμό και την καλλιέργεια του πνεύματος. Όπως έλεγε και ο Κώστας Αξελός, «Μια παραπαίουσα ανθρωπότητα έχει μεγάλη ανάγκη αντιδότων». Το ίδιο ισχύει και για την ελληνική κοινωνία. Το αντίδοτο λοιπόν στην καθημερινή μιζέρια, απανθρωπιά και «υποκουλτούρα» που μας κατακλύζουν καθημερινά είναι η παιδεία, η πνευματική καλλιέργεια, ο πολιτισμός. Έννοιες οι οποίες θα πρέπει να διεισδύσουν βαθιά και να ριζώσουν στη συνείδηση των παιδιών και των νέων ανθρώπων μέσα από βιώματα και πράξεις.

Ελπίζω από τα βάθη της καρδιάς μου το υπέροχο αυτό πρόγραμμα να συνεχιστεί και να παρουσιαστεί σε όλα τα σχολεία της επικράτειας. Ότι γίνεται με κατάθεση ψυχής, όπως πιστεύω έγινε αυτό το πρόγραμμα, πετυχαίνει και αφήνει κάτι στις καρδιές των ανθρώπων και κυρίως των παιδιών που αποτελούν το μέλλον της χώρας αυτής.

* Ο Θάνος Καυκαλίδης είναι Πολιτικός Επιστήμονας, MSc, MA