Log in

Ανάλυση: Τι είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη και πως θα αλλάξει τη ζωή μας;

Το ΔΙΚΤΥΟ αφιερώνει το 2018 στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Έναν νέο και πολλά υποσχόμενο κόσμο, που θα φέρει για πρώτη φορά στην Ιστορία τόσο κοντά, τις μηχανές και τον άνθρωπο. Πυρήνας της εξέλιξης είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ). Ας δούμε, λοιπόν, τι είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη.

Του Γιάννη Μαστρογεωργίου
Διευθυντή του ΔΙΚΤΥΟΥ

Εισαγωγή – Περίληψη

Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης - Artificial Intelligence (AI) ήδη τα βρίσκουμε παντού σχεδόν στην καθημερινή μας ζωή: οδηγούν αυτοκίνητα, αποφασίζουν σχετικά με τις αιτήσεις υποθηκών ή δανείων, βοηθούν στη μετάφραση κειμένων, στην αναγνώριση προσώπων, στα κοινωνικά δίκτυα, στον εντοπισμό της θέσης, δημιουργούν έργα τέχνης, παίζουν παιχνίδια κλπ. Η AI άρχισε να κορυφώνεται σταδιακά από τη δεκαετία του 2000 και  προέκυψε από το συνδυασμό της ικανότητας της μηχανής να «μαθαίνει» (machine learning) με τα «μεγάλα δεδομένα» (big data). Οι αλγόριθμοι πίσω από αυτά τα συστήματα λειτουργούν μέσα από τη στατιστική συσχέτιση των δεδομένων που αναλύονται και έτσι δίνουν τη δυνατότητα στις μηχανές να εκτελούν βασικές λειτουργίες υπολογισμού και άλλες δραστηριότητες, όπως ο άνθρωπος.

Παρόλαυτά, η AI που βασίζεται σε δεδομένα, μπορεί να εκτελεί μόνο μία εργασία κάθε φορά και δεν μπορεί, ακόμα, να μεταφέρει τις γνώσεις που παράγονται.

«Strong AI» ή αλλιώς «Ισχυρή Τεχνητή Νοημοσύνη», ικανή να εμφανίζει στοιχεία  ανθρώπινης νοημοσύνης και κοινής λογικής, και η οποία να μπορεί να θέσει τους δικούς της στόχους, δεν είναι ακόμα εφικτή.

Παρά τους φόβους που απεικονίζονται συχνά στον κινηματογράφο, η ιδέα μιας «υπερφυσικής» τεχνητής νοημοσύνης, ικανής να αυτονομείται και να κυριαρχεί ενδεχομένως πάνω στους ανθρώπους, παραμένει μια πιθανότητα που αυτή τη στιγμή φαντάζει χολιγουντιανό μόνο σενάριο.

Η ανάπτυξη συστημάτων ΑΙ που βασίζονται στη χρήση δεδομένων συνεπάγεται επίσης και απαιτεί την προσαρμογή των νομικών μας πλαισίων σχετικά με τη συλλογή, τη χρήση και την αποθήκευση τους.

Ένα εξίσου σημαντικό ζήτημα που πρέπει να μας απασχολήσει πέρα από την ιδιωτικότητα, είναι η πιθανή παρεκτροπή στα δεδομένα - μέσω της προκατάληψης- που παρέχονται στα συστήματα AI. Οι μηχανικοί υπολογιστικών συστημάτων χρησιμοποιούν συχνά μία φράση: «σκουπίδια βάζεις στο σύστημα, σκουπίδια θα σου δώσει», με άλλα λόγια με ό,τι δεδομένα «φορτώσεις» το σύστημα, αντίστοιχης ποιότητας αποτελέσματα θα πάρεις. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βρούμε τρόπο να παρακάμψουμε τη μεροληψία που υπάρχει σε καθένα από εμάς, γύρω από διάφορα θέματα, κάθε φορά που δίνουμε εντολή σε μία μηχανή τεχνητής νοημοσύνης γιατί εκείνη μετά θα αναπαράγει ή θα ενισχύσει τη μεροληψία μας στις αποφάσεις που θα λάβει.

Το βασικό φιλοσοφικό, εν πολλοίς, ζήτημα σήμερα παραμένει το επίπεδο αυτονομίας που δίνεται κάθε φορά στα  AI συστήματα για τη λήψη αποφάσεων που θα μπορούσαν να αλλάξουν τη ζωή μας, έχοντας πάντα κατά νου ότι τα συστήματα αυτά παρέχουν μόνο βοήθεια, ότι δεν καταλαβαίνουν τα καθήκοντα που εκτελούν και ότι δεν υπάρχει τρόπος να μάθουν πώς καταλήγουν στα συμπεράσματά τους.

Τα συστήματα AI θα επηρεάσουν την κοινωνία, και ιδίως την αγορά εργασίας, αλλά θα μπορούσαν ενδεχομένως να αυξήσουν και τις ανισότητες, χρειαζόμαστε γνώση, προσαρμογή, ευελιξία και πρόβλεψη. Ο τρόπος που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος τις παραπάνω έννοιες είναι σίγουρο ότι θα αλλάξει.

 

Εν αρχή ην

Το 1936, ο αγγλικός μαθηματικός Alan Turing εισήγαγε την μηχανή Turing, ένα μοντέλο υπολογισμού που προκάλεσε την ανάπτυξη της πληροφορικής και των υπολογιστών. Το 1950, ο Turing δημοσίευσε μία μελέτη με τίτλο «Υπολογιστικά μηχανήματα και νοημοσύνη», η οποία συχνά αναφέρεται ως η αφετηρία της σύγχρονης τεχνητής νοημοσύνης, δηλαδή της ικανότητας μιας μηχανής να εμφανίζει ανθρώπινες δυνατότητες, όπως η συλλογιστική, η μάθηση, η δημιουργικότητα.

Τεχνητή Νοημοσύνη Συμβόλων – Symbolic AI

Η Τεχνητή Νοημοσύνη άρχισε να αναπτύσσεται στη δεκαετία του 1960 γύρω από την ιδέα ότι μπορούμε να αποκωδικοποιήσουμε τις έξυπνες ανθρώπινες συμπεριφορές ως μια ακολουθία λογικών κανόνων, που μεταγράφονται σε αλγόριθμους, τους οποίους οι μηχανές θα μπορούσαν να ακολουθήσουν για να εμφανίσουν και εκείνες μία «έξυπνη» συμπεριφορά. Οι πληροφορίες που δίνονταν στη μηχανή στη συνέχεια να μετατρέπονταν σε σύμβολα (γραφήματα, λογικούς τύπους) που ο υπολογιστής μπορούσε να χειριστεί χρησιμοποιώντας ένα σύνολο κανόνων.

Αυτή η προσέγγιση οδήγησε στο σχεδιασμό πληροφοριακών συστημάτων και συστημάτων γνώσης που αναπαράγουν τα γνωστικά βήματα ενός ανθρώπου για την επίλυση προβλημάτων. Ένα σύστημα γνώσης αποτελείται από μια βάση πληροφοριών που αντιπροσωπεύει τον πραγματικό κόσμο και από μια μηχανή συμπερασμάτων που εφαρμόζει ένα σύνολο λογικών κανόνων για την εξαγωγή νέων γνώσεων. Αυτά τα συστήματα είναι σε θέση να παρέχουν υποστήριξη σε μια μεγάλη γκάμα εργασιών, από τον έλεγχο της συμπεριφοράς ενός συστήματος μέχρι την παροχή διάγνωσης που χρειάζεται για τη λήψη μίας απόφασης ή την εκτίμηση μίας κατάστασης.  

Η αποτυχία της «συμβολικής» ΑΙ

Μετατρέποντας τη γνώση σε σύμβολα και καθορίζοντας όλους τους κανόνες που θα χρειαζόταν μια μηχανή για να εκτελέσει μία εντολή, προέκυψε μία ανυπέρβλητη απαίτηση. Οι προγραμματιστές θα έπρεπε να εξετάσουν όλες τις πιθανότητες που μπορεί να συναντούσε το μηχάνημα, ώστε όλα αυτά που απαιτούνται για τη λειτουργία του να περιγραφούν λεπτομερώς! Επιπλέον, για την εκπλήρωση της «απαίτησης» χρειαζόταν σημαντική υπολογιστική ισχύς κάτι που εκείνα τα πρώτα χρόνια έλειπε.

Παράλληλα, η έρευνα στις νευροεπιστήμες άρχισε να μας δείχνει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δούλευε με διαφορετικό τρόπο, από ό,τι είχε εκτιμηθεί και από ό,τι ακόμα και σήμερα γνωρίζουμε.

Αυτά τα νέα δεδομένα οδήγησαν στην αποδυνάμωση του αρχικού ενθουσιασμού για την τεχνητή νοημοσύνη και κατ’ επέκταση στην μείωση της χρηματοδότησης των ερευνών.

Τα τέλη της δεκαετίας του 70 έως τα τέλη της δεκαετίας του 80, είναι η εποχή των παγετώνων για την ΑΙ.  

Το 1997  όμως, η νίκη του υπερυπολογιστή Deep Blue επί του Γκάρι Κασπάροφ στο σκάκι, πυροδότησε ξανά το ενδιαφέρον. Ο Deep Blue βασίστηκε σε έναν αλγόριθμο που αναλύει εκατομμύρια δυνατότητες ανά δευτερόλεπτο και επιλέγει την πιο ελπιδοφόρα κίνηση, υποστηριζόμενος από μια τεχνική «ωμής δύναμης» με τεράστια υπολογιστική ισχύ που απλώς εμφανίστηκε εκείνη την περίοδο σαν νοημοσύνη χωρίς όμως, να είναι. Ήταν μία τεράστια και ακατέργαστη υπολογιστική υπερδύναμη.

Κάτι νέο, όμως, ήταν απαραίτητο για την περαιτέρω ανάπτυξη της AI, κάτι διαφορετικό και πιο σύνθετο.

 

Τεχνητή νοημοσύνη με γνώμονα τα δεδομένα – data driven AI

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ένα νέο κύμα AI θα προέκυπτε από το συνδυασμό δύο στοιχείων: αλγόριθμοι που επιτρέπουν στις μηχανές να μάθουν και μεγάλη ποσότητα δεδομένων που παράγονται από την ανάπτυξη του ψηφιακού κόσμου, από εμάς, τους ανθρώπους.

Τεχνικές μηχανικής μάθησης – Machine learning

Η μάθηση είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης νοημοσύνης. Στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, η μάθηση νοείται ως η ικανότητα χρήσης της εμπειρίας μέσα από τα δεδομένα, για τη βελτίωση της γνωστικής συμπεριφοράς της.

Η νευροεπιστήμη έχει δείξει ότι οι ανθρώπινες νοητικές ικανότητες βασίζονται στην ενεργοποίηση σύνθετων δικτύων νευρώνων στον εγκέφαλο μας. Αυτά τα νευρωνικά δίκτυα είναι σε θέση να αποθηκεύουν πληροφορίες και γνώσεις και κατά συνέπεια να παρέχουν τις ικανότητες μάθησης.

Εμπνευσμένοι από αυτή τη διαδικασία, οι προγραμματιστές δημιούργησαν τεχνητά νευρωνικά δίκτυα (ANN). Σε ένα ANN, ένας μεγάλος αριθμός μονάδων (τεχνητοί νευρώνες) συνδέονται μεταξύ τους για να δημιουργήσουν ένα πολύπλοκο δίκτυο αλληλεπιδράσεων με διαφορετικά επίπεδα. Όταν δοθεί ένα σήμα εισόδου, ένα δεδομένο, το δίκτυο παράγει ένα σήμα εξόδου που προκύπτει από τις αλληλεπιδράσεις στους τεχνητούς νευρώνες. Η βασική πτυχή του ANN είναι ότι το πρόγραμμα είναι σε θέση να τροποποιήσει τις αλληλεπιδράσεις στο δίκτυο, έως ότου παράξει το αναμενόμενο αποτέλεσμα, παρέχοντας στις μηχανές τη δυνατότητα να εκπαιδεύονται και να μαθαίνουν.

Οι γνώσεις του ANN αποθηκεύονται στο ίδιο το δίκτυο, με παρόμοιο τρόπο με εκείνο της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου. Πολλαπλασιάζοντας τα στρώματα του   ANN και με τη σύζευξη διαφορετικών τεχνικών μηχανικής μάθησης, οδηγηθήκαμε σε αυτό που είναι γνωστό ως «βαθιά μάθηση» - deep learning.

Λόγω, της μεγάλης ποσότητας δεδομένων που υπάρχει πλέον και που συνεχώς διογκώνεται, αυτή η νέα γενιά τεχνητής νοημοσύνης αναφέρεται ως ΑΙ που βασίζεται στα δεδομένα – data driven AI.

Αυτή η νέα γενιά ΑΙ έχει απόλυτη ανάγκη τα δεδομένα. Τα δικά μας δεδομένα.

Αν πχ θέλουμε να «διδάξουμε» μία μηχανή να αναγνωρίζει εικόνες με γάτες, η μηχανή τροφοδοτείται με χιλιάδες φωτογραφίες, συμπεριλαμβανομένων φωτογραφιών με γάτες και μη. Κάθε φορά που μια φωτογραφία παρουσιάζεται σαν μια είσοδος νέου δεδομένου στο δίκτυο, θα παρέχει μια έξοδο που θα είναι: «γάτα» ή «μη γάτα». Εάν, η έξοδος του αποτελέσματος είναι σωστή, το δίκτυο θα ενισχύσει τις εσωτερικές του αλληλεπιδράσεις. Εάν, η έξοδος είναι λανθασμένη, θα πρέπει να τροποποιήσει τις αλληλεπιδράσεις του για να λάβει υπόψη τις σωστές πληροφορίες. Μετά την ανάλυση εκατοντάδων χιλιάδων εικόνων, οι αλληλεπιδράσεις του ANN θα δώσουν τη δυνατότητα στο πρόγραμμα να είναι σε θέση να αναγνωρίζει σωστά τις εικόνες με γάτες.

Εποπτευόμενη ή μη μηχανική μάθηση

Η μηχανική μάθηση μπορεί να επιβλέπεται ή όχι (supervised not supervised).

Στην περίπτωση της εποπτευόμενης μάθησης, η μηχανή εκπαιδεύεται για να πραγματοποιήσει μια συγκεκριμένη εργασία, όπως πχ να αναγνωρίσει τις γάτες στις εικόνες. Αυτό απαιτεί την τροφοδότηση του συστήματος όπως ελέχθη, με μία μεγάλη ποσότητα δεδομένων, χιλιάδων εικόνων, που περιέχουν γάτες ή όχι.

Η εποπτευόμενη μάθηση υπονοεί, επίσης, ότι το μηχάνημα ελέγχεται για να διαπιστωθεί εάν δίνει τη σωστή απάντηση για κάθε εικόνα που αναλύει κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης. Η εποπτευόμενη μάθηση χρησιμοποιείται κυρίως για εργασίες που απαιτούν την ταξινόμηση των πληροφοριών.

Από την άλλη, στη μη επιτηρούμενη εκπαίδευση, δεν δίνεται κανένα στοιχείο από πριν και τα δεδομένα παραμένουν χωρίς επισήμανση πχ γάτα ή μη γάτα. Το πρόγραμμα είναι ελεύθερο να βρει τις δικές τους συσχετίσεις στα δεδομένα, αν είναι γάτα δηλαδή μία φωτογραφία ή όχι. Μαθαίνοντας από τα δεδομένα, το μηχάνημα θα δημιουργήσει δικά του συμπλέγματα μέσα από τα παρεχόμενα δεδομένα και προσφέροντας άπειρους συσχετισμούς με βάση τα δεδομένα.

 

Η βασική πτυχή της μάθησης μηχανών

Η ικανότητα εκμάθησης των μηχανών βασίζεται στην ικανότητα του αλγορίθμου να βρει στατιστικά στοιχεία και συσχετίσεις στα δεδομένα που αναλύει.

Στο παράδειγμα των εικόνων γάτας, το πρόγραμμα αποσυνθέτει τα δεδομένα -δηλαδή την κάθε εικόνα - σε μια σειρά μεταβλητών. Η εκπαίδευση των νευρωνικών δικτύων θα επιλέξει προοδευτικά τις μεταβλητές που συσχετίζονται καλύτερα με τις εικόνες που συνιστούν μία γάτα.

Η συμβολική προσέγγιση που είδαμε προηγουμένως (Symbolic AI), θα έπρεπε πρώτα να δώσει την εξήγηση σε ένα πρόγραμμα για το τι είναι μια γάτα, έτσι ώστε να μπορεί εκείνο μετά να αναγνωρίσει την εικόνα της. Αυτό θα συνεπαγόταν τον προγραμματισμό της μηχανής, ώστε να καταλάβει κάθε φορά ξεχωριστά ποιο είναι το πόδι, ποια είναι η ουρά, το τρίχωμα κλπ με ακρίβεια.

Επομένως, η συμβολική πρώιμη AI, θα καθιστούσε αυτό το καθήκον τόσο περίπλοκο και απαιτητικό σε υπολογιστική ισχύ και χρόνο, και άρα απρόσφορο ως μέθοδο.

Οι σύγχρονες τεχνικές εκμάθησης μηχανών παρακάμπτουν αυτά τα εμπόδια χρησιμοποιώντας τη δυνατότητα των μηχανών να αναλύουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων για να βρουν στατιστικούς συσχετισμούς (ένα καθήκον στο οποίο το ανθρώπινο μυαλό δεν υπερέχει). Το πλεονέκτημα της AI είναι ότι οι μηχανές μπορούν να εκτελέσουν εργασίες που θα ήταν αδύνατες ή πολύ περίπλοκες.

Ωστόσο, ένα θεμελιώδες γνώρισμα των τεχνικών μάθησης μηχανών είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε πώς η μηχανή φτάνει στο συμπέρασμα της και πώς λαμβάνει την απόφασή της σε μια δεδομένη εργασία. Στο παράδειγμα των εικόνων της γάτας, δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε ποιες μεταβλητές χρησιμοποιεί το πρόγραμμα στην περιγραφή μιας εικόνας για να αποφασίσει, αν η εικόνα περιέχει μια γάτα ή όχι.

Στην πρώιμη συμβολική AI, η έννοια της «επεξήγησης», η ικανότητα να εξηγεί ένα σύστημα πώς κατέληξε στο συμπέρασμα του, ήταν κεντρική.

Η «εξήγηση» όμως, σήμερα δεν έχει τόση σημασία. Μόνο το αποτέλεσμα μετράει: τι μπορεί να κάνει μια μηχανή, όχι πώς το κάνει. Αυτό θέτει το ερώτημα του κατά πόσον τα συστήματα που βασίζονται σε δεδομένα πραγματικά κάνουν ό, τι αναμένεται από αυτά. Με τον ίδιο τρόπο που οι νευρολόγοι διερευνούν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος, με τον ίδιο οι προγραμματιστές εξετάζουν πώς τα συστήματα ΑΙ προχωρούν στο να λάβουν τις αποφάσεις τους.

 

Εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης με βάση τα δεδομένα

Η ΑΙ είναι παντού γύρω μας. Στην καθημερινότητα μας συνέχεια και ας μην το φανταζόμαστε ή το υποψιαζόμαστε.

Η εκμάθηση των μηχανών οδήγησε σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών σε διάφορους τομείς:

 Αυτόματη μετάφραση, που παρέχεται για παράδειγμα από το Google Translate, DeepL ή SYSTRAN.

 Αναγνώριση ομιλίας και ερμηνεία μαζί, όπως το παράδειγμα μεταξύ αγγλικών και κινέζικων που παρουσιάστηκε το Νοέμβριο του 2012 από τη  Microsoft.

 Συστήματα αναγνώρισης προσώπων που χρησιμοποιούνται σε δικαστικές έρευνες ή για ξεκλείδωμα ενός smartphone.

 Μηχανές που παίζουν παιχνίδια: από την επιτυχία του Deep Blue στο σκάκι, στο IBM Watson που κερδίζει το Jeopardy ή το πόκερ του DeepStack. Η νίκη στο AlphaGo από το DeepMind της Google εναντίον του παγκόσμιου πρωταθλητή Lee Sedol τον Μάρτιο του 2016, αποτέλεσε μία ιστορική καμπή, καθώς το μηχάνημα έδειξε σημάδια για αυτό που αναφέρουν οι σχολιαστές ως δημιουργικότητα.

 Αυτό-οδήγηση οχημάτων: εξοπλισμένο με αισθητήρες και με όπλο την ανάλυση των gigabytes των δεδομένων και των πληροφοριών που λαμβάνει ανά δευτερόλεπτο, η νέα γενιά αυτοματοποιημένων οχημάτων συνδυάζει διαφορετικά συστήματα AI (Tesla, Waymo)

 Ιατρική διάγνωση: Η ΑΙ μπορεί να βοηθήσει τους γιατρούς να διαπιστώσουν ή να επιβεβαιώσουν μια διάγνωση (Human Dx).

 Στρατιωτικά Ρομπότ: επικίνδυνα αυτόνομα συστήματα όπλων είναι σε θέση να επιλέξουν και να βάλουν εναντίον στόχων με μικρή ή καθόλου ανθρώπινη παρέμβαση…

 «Μηχανές Eureka» που υποστηρίζουν τη διαδικασία δημιουργικότητας για την παραγωγή νέων εφευρέσεων (βοήθεια στο σχεδιασμό νέων αντικειμένων και υλικών), βελτιστοποίηση υφιστάμενων λύσεων ή εύρεση νέων λύσεων σε προβλήματα χωρίς προκαταλήψεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν τον άνθρωπο δημιουργικότητα. Αυτά τα μηχανήματα δημιουργούν επίσης νέες συνταγές (Chef Watson) ή μπορούν να βοηθήσουν μαθηματικούς να ερευνήσουν νέους τομείς μαθηματικών.

 Καλλιτεχνική AI, ικανή να γράφουν ιστορίες ή να δημιουργούν έργα τέχνης όπως πίνακες ζωγραφικής (The Fooling Painting) ή μουσικές συνθέσεις (Aiva).

Τα συστήματα AI χρησιμοποιούνται επίσης για την άμεση εξυπηρέτηση μας, όπως οι  προσωπικοί βοηθοί (Siri, Sally), κλπ.

 

Διάφοροι περιορισμοί και το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης

Περιορισμένη ή αδύναμη ΑΙ – Narrow/ weak AI

Ως περιορισμένη ΑI αναφέρεται η τεχνητή νοημοσύνη που βασιζόμενη στα δεδομένα, μπορεί να κάνει πολύ καλά μία μόνο εργασία: να αναγνωρίσει πχ γάτες και να τις ξεχωρίσει από τις αγελάδες, να παίξει σκάκι και όχι πόκερ,  να εφεύρει μια συνταγή και όχι να συνθέσει μουσική.

Η ουσία είναι ότι οι δεξιότητες που μπορούν να αποκτήσουν αυτές οι μηχανές για να εκτελέσουν μια εργασία δεν είναι μεταβιβάσιμες σε μια άλλη εργασία, κάτι που συνιστά μια σημαντική πτυχή της ανθρώπινης νοημοσύνης.

Η AI που βασίζεται σε χρήση δεδομένων, μπορεί να θεωρηθεί ως μια νέα μορφή νοημοσύνης, διαφορετική από αυτή του ανθρώπινου εγκεφάλου, που επιτρέπει στις μηχανές να εκτελούν καθήκοντα, όπως και οι άνθρωποι, αλλά πολύ γρηγορότερα. Χρησιμοποιώντας στατιστική συσχέτιση προερχόμενη από μια τεράστια ποσότητα δεδομένων, τα μηχανήματα είναι σε θέση να εκτελούν εργασίες που απαιτούν ευφυΐα όταν εκτελούνται από τον άνθρωπο. Ωστόσο, οι μηχανές το κάνουν με μη ανθρώπινες μεθόδους.

Ένας βασικός περιορισμός της ΑΙ είναι ότι δεν διαθέτει κοινή λογική και βούληση. Δεν είναι ακόμα δυνατό για τα μηχανήματα να καταλάβουν τι θα ακολουθήσει στη συνέχεια σε μια αλληλουχία από εικόνες, ούτε να κατανοήσουν το ευρύτερο πλαίσιο μιας σκηνής σε μια εικόνα. Αυτή η ικανότητα κατανόησης των «κανόνων του κόσμου», αποτελεί μία βασική ικανότητα του ανθρώπου που αναπτύσσεται σε νεαρή ηλικία, και είναι αυτό που λέμε με απλά λόγια «κοινή λογική». Τα μηχανήματα δεν έχουν κοινή λογική και δεν κατανοούν τι συνιστά τη λειτουργία ενός αντικειμένου, σε τι χρησιμεύει κλπ.

Η μη εποπτευόμενη μάθηση (unsupervised) μπορεί να φέρει τις μηχανές πιο κοντά στην απόκτηση κοινής λογικής, αλλά και στην εκμάθηση του τρόπου διαχείρισης της αβεβαιότητας. Η μη εποπτευόμενη μάθηση χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο, ώστε οι μηχανές να μάθουν τα καθήκοντα τους χωρίς να τα διδάσκονται: να μάθουν να παίζουν, δηλαδή, παιχνίδια παρακολουθώντας τα απλώς.

Επίσης, οι μηχανές ΑΙ παραμένουν ακόμα ανίκανες να μοιραστούν ένα στόχο, έναν σκοπό με έναν άνθρωπο. Είναι προγραμματισμένες να εκτελούν μια εργασία που μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να επιτύχουν ένα στόχο, αλλά δεν μπορούν να μοιραστούν αυτόν τον στόχο ως νόημα, ως αξία ή να τον κατανοήσουν.

Ένα αυτόνομο αυτοκίνητο είναι ένα εργαλείο για να φτάσει κάποιος από το σημείο Α στο σημείο Β, δεν μπορεί μοιραστεί το στόχο, όμως, ενός επιβάτη να ακολουθήσει τη διαδρομή που προσφέρει τα καλύτερα αξιοθέατα.

Οι μηχανές δεν μοιράζονται την σκοπιμότητα με τον χειριστή τους. Είναι εργαλεία που δεν μπορούν να συνεργαστούν, ανεξάρτητα από το πόσο έξυπνα εμφανίζονται,  αλλά να αλληλεπιδράσουν. Αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υπό εκκόλαψη σχέση μεταξύ ανθρώπων και συστημάτων ΑΙ. Οι άνθρωποι πρέπει να είναι σε θέση να αναλάβουν τον έλεγχο και να διορθώσουν το σύστημα όταν εμφανιστεί κάτι απρόσμενο ή όταν υπάρξει ανάγκη.

 

Τεχνητή Γενική Νοημοσύνη: στο δρόμο για την «ισχυρή Τεχνητή Νοημοσύνη»

Η αρχική αναζήτηση της ΑΙ ήταν να δημιουργηθούν μηχανές που θα μπορούσαν να εμφανίσουν το ίδιο επίπεδο νοημοσύνης με τον άνθρωπο. Αυτό σήμερα αναφέρεται ως Τεχνητή Γενική Νοημοσύνη ή «ισχυρή ΑΙ»- strong AI.

Η ισχυρή AI σημαίνει ότι τα μηχανήματα θα εκτελούν διαφορετικά καθήκοντα και όχι μόνο τα προκαθορισμένα, θα δείχνουν σημάδια κοινής λογικής, δημιουργικότητα, ενδεχομένως συναισθήματα ή ακόμα και συνείδηση. Πολύ πιθανό να θέσουν και τους δικούς τους στόχους.

Μια προέκταση του μέλλοντος της ΑΙ θα δώσει τη δυνατότητα στη μηχανή να αυτοβελτιώνεται, οδηγώντας σε μια εκθετική αύξηση της ευφυΐας τους.

Υπεροψία εκ μέρους τους και υπερβολή θα πει κανείς. Μια τέτοια υπερβολή, που θα ξεπερνούσε θεωρητικά την ανθρώπινη νοημοσύνη, θα οδηγούσε σε αυτό που ονομάζεται «τεχνολογική ιδιαιτερότητα» - singularity. Το δυστοπικό σενάριο του «Εξολοθρευτή» να βρεθούν, δηλαδή, οι άνθρωποι στο έλεος των μηχανών.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη διαθέτει ένα δεδομένο σημείο πέρα από το οποίο είναι δυνατή η υπερίσχυση μόνο της «νοημοσύνης» των μηχανών. Η εμφάνιση ενός υψηλότερου επιπέδου νοημοσύνης σημαίνει περισσότερα από το να σκέφτεσαι γρήγορα. Πολλά από τα σημερινά πολύπλοκα ζητήματα δεν θα επιλυθούν με μια εκθετική βελτίωση των υπολογιστικών ικανοτήτων των μηχανών, αλλά μόνο από τον άνθρωπο.

 

Οι προκλήσεις της ΑΙ

Η ποιότητα και η ιδιωτικότητα των δεδομένων

Προκειμένου, να λειτουργούν αποτελεσματικά τα συστήματα εφοδιασμένα με ΑΙ, είναι απαραίτητη, όπως είδαμε, η τροφοδότηση τους με μία πολύ μεγάλη ποσότητα δεδομένων.

Η διασφάλιση ότι η συλλογή, η πρόσβαση, η χρήση και η αποθήκευση δεδομένων για εφαρμογές AI δεν θα απειλήσουν την προστασία της ιδιωτικής ζωής των χρηστών, είναι μια από τις σύγχρονες και πιο σημαντικές προκλήσεις της AI.

Ωστόσο, ένα άλλο θέμα εξίσου σοβαρό θέμα αφορά στην ποιότητα των δεδομένων. Η ανεπαίσθητη πολλές φορές μεροληψία στα δεδομένα που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των συστημάτων ΑΙ, μπορεί να οδηγήσει σε μία ανεπιθύμητη προκατάληψη ως προς το φύλο ή τη φυλή πχ στις αποφάσεις που λαμβάνει ένα σύστημα.

Έχει παρατηρηθεί ότι τα συστήματα ΑΙ εμφανίζουν μεροληπτική στάση, ανάλογα με τα δεδομένα που τους δοθούν. Τα συστήματα μηχανικής μάθησης όχι μόνο «μαθαίνουν» και μιμούνται τις προκαταλήψεις από τα δεδομένα με τα οποία εμείς τα τροφοδοτούμε, αλλά μπορούν να ενισχύσουν αυτή τη μεροληψία και την ανισότητα στις αποφάσεις που λαμβάνουν!

Πρέπει να διασφαλιστεί η ποιότητα των χρησιμοποιούμενων δεδομένων, να αποφευχθεί η μεροληψία και να διασφαλιστεί ότι το πρόγραμμα δεν θα λαμβάνει υπόψη τυχόν προκαταλήψεις φύλου, φυλής κλπ.  Αυτό συνιστά μία τεράστια ζωτικής σημασίας πρόκληση για την ΑΙ.

Αυτόνομη λήψη αποφάσεων

Το μεγαλύτερο ζήτημα ως προς την ΑΙ, είναι η θεωρητική δυνατότητα της να μπορεί να λαμβάνει αυτόνομες αποφάσεις. Σήμερα, αυτή η πιθανότητα φαίνεται ακόμα μακρινή, αλλά όχι τελείως ανέφικτη.

Η ΑΙ παραμένει ένα εργαλείο που εκτελεί εντολές υποβοηθητικές για τον άνθρωπο.

Μπορεί να είμαστε ακόμα στην εποχή της μειωμένης τεχνητής νοημοσύνης, αλλά είναι πολύ πιθανό στο μέλλον τα συστήματα ΑΙ να κατανοούν τι και γιατί το εκτελούν.

Ως εκ τούτου και επειδή η πρόληψη είναι η καλύτερη μέθοδος οργάνωσης, ένα ρυθμιστικό πλαίσιο για τον έλεγχο των αλγορίθμων και τον αντίκτυπό τους είναι απαραίτητο, προκειμένου να αποφευχθούν ενδεχόμενοι κίνδυνοι για την ιδιωτική ζωή και την αυτονομία του ανθρώπου. Είναι πολύ σημαντικό να αντισταθούμε στον πειρασμό να χρησιμοποιήσουμε τα συστήματα AI προτού προσαρμοστεί κατάλληλα το νομικό μας πλαίσιο.

Αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας

Για το μείζον αυτό ζήτημα που κατά καιρούς δαιμονοποιείται πότε αδίκως και πότε δικαίως, το ΔΙΚΤΥΟ έχει παρουσιάσει τις εκτιμήσεις επιστημόνων και ειδικών που κυριαρχούν σήμερα στον παγκόσμιο διάλογο.

Η πρόσφατη πρόοδος στην ΑΙ και η ανάπτυξη της ρομποτικής δημιουργεί φόβους, όσον αφορά στην εξέλιξη της αγοράς εργασίας, καθώς αρκετές θέσεις απασχόλησης φαίνεται να διατρέχουν όλο και περισσότερο κίνδυνο από την αυτοματοποίηση των επόμενων δεκαετιών.

Οι ερευνητές της AI εκτιμούν πιθανή την πλήρη αυτοματοποίηση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε περίπου 120 χρόνια από τώρα. Η αυτοματοποίηση της εργασίας εξαρτάται βέβαια και από τον τύπο της εργασίας και από τις απαιτούμενες δεξιότητες.

Σε κάθε περίπτωση ο απόλυτος αυτοματισμός δεν είναι δυνατόν να υπάρξει. Εκείνο που θα δούμε, όμως, να αναπτύσσεται ραγδαία τα επόμενα χρόνια, είναι η προσαρμογή σχεδόν κάθε επαγγέλματος στη νέα εποχή. Η σύζευξη ανθρώπου και μηχανής. Η αλληλεπίδραση. Και αυτό συνιστά μία προσαρμογή που απαιτεί αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης και της διά βίου μάθησης. Τα παιδιά μαζί με Ιστορία θα πρέπει να μαθαίνουν και κώδικα προγραμματισμού…

Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και η αύξηση της ανισότητας

Πέραν των επιπτώσεων στην αγορά εργασίας, έντονες είναι οι συζητήσεις σχετικά και με τον αντίκτυπο των συστημάτων AI στην κοινωνική ανισότητα. Ορισμένοι προβλέπουν ότι η αυτοματοποίηση των θέσεων εργασίας θα μειώσει τη δυνατότητα κοινωνικής κινητικότητας και θα ωφελήσει τους πλουσιότερους, οι οποίοι θα μπορούν να προσαρμοστούν καλύτερα στην αλλαγή. Τα εργαλεία AI μπορούν να αναδιαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο παράγεται ο πλούτος και να μεταβάλλουν την παγκόσμια ισορροπία εξουσίας, οδηγώντας σε περαιτέρω ανισότητες.

Άλλοι υποστηρίζουν, αντιθέτως, ότι η AI έχει μεγάλη δυνατότητα αναδιανομής του πλούτου και ότι μπορεί να αποφευχθεί το σενάριο της συγκέντρωσης πλούτου σε λίγους.
Το ζήτημα της ΑΙ και της πιθανής ανισότητας συζητείται επί του παρόντος σε διεθνή φόρα, όπως τα Ηνωμένα Έθνη και ο ΟΟΣΑ με μεγάλη προσοχή.

 

Ρυθμιστικό πλαίσιο για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης

Η κανονιστική πλαισίωση της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης

Η συζήτηση είναι παγκόσμια και οι προεκτάσεις της διεθνείς. Εδώ θα εντοπίσουμε στο ευρωπαϊκό σκέλος της ρυθμιστικής προσαρμογής στα νέα ζητήματα που ανακύπτουν με την ΑΙ.

Το νομικό πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με τα δεδομένα, τους αλγόριθμους και τα ρομπότ είναι σαφές ότι πρέπει να εμπλουτιστεί και  να τροποποιηθεί. Τον Απρίλιο του 2016, το Ευρωκοινοβούλιο και το Συμβούλιο, ενέκριναν κανονισμό για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών.

Μία σημαντική πτυχή του κανονισμού είναι ότι: Ο υπεύθυνος επεξεργασίας των δεδομένων εφαρμόζει κατάλληλα μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων, των ελευθεριών και των έννομων συμφερόντων του υποκειμένου των δεδομένων.

Αυτός ο κανονισμός οδήγησε κατόπιν στην έκδοση κατευθυντήριων γραμμών για την αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων, τον Οκτώβριο του 2017. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές απαιτούν από τους υπεύθυνους επεξεργασίας δεδομένων να βρίσκουν απλούς τρόπους να ενημερώσουν το υποκείμενο των δεδομένων σχετικά με το σκεπτικό ή τα κριτήρια πάνω στα οποία βασίστηκε η χρήση των αλγόριθμων. Με απλά λόγια, οι προγραμματιστές θα πρέπει να εξηγούν κατανοητά τι και γιατί το κάνουν κάθε φορά που θα τους ζητείται.

Μία σημαντική στιγμή για την ευρωπαϊκή έννομη τάξη είναι η έγκριση του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Φεβρουάριο του 2017, σχετικά με τους κανόνες και τη νομοθεσία για τη ρομποτική. Το Κοινοβούλιο κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαμορφώσει τους ορισμούς της νέας κατηγορίας των έξυπνων ρομπότ. Το ψήφισμα υποστηρίζει ότι το νομικό πλαίσιο της Ένωσης για τη ρομποτική και την ΑΙ πρέπει να επικαιροποιηθεί  και να συμπληρωθεί με κατάλληλες αρχές δεοντολογίας. Το Κοινοβούλιο υπογράμμισε, επίσης, την αρχή της διαφάνειας, ζητώντας να υπάρχει πάντα η δυνατότητα αιτιολόγησης κάθε απόφασης που λαμβάνεται με τη βοήθεια της AI και που δύναται να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στη ζωή ενός ή περισσοτέρων ατόμων. Το ΕΚ, ζητά, τη σύσταση ενός ευρωπαϊκού οργανισμού για τη ρομποτική και την Τεχνητή Νοημοσύνη, που θα παράσχει υποστήριξη σε αυτά τα θέματα.

Τέλος, στο ψήφισμα γίνεται ειδική αναφορά στα θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας κλπ.

Η μείζονα πρόκληση σήμερα δεν είναι η ενδυνάμωση της ΑΙ. Αυτό έχει δρομολογηθεί ανεπιστρεπτί. Η πρόκληση είναι η δημιουργία του ρυθμιστικού πλαισίου που θα οδηγήσει με ασφάλεια και όραμα την ανθρωπότητα σε δρόμους που έχει πάει μόνο η φαντασία μας.

 

Αρθρογραφία: "Η Ελλάδα που μπόρεσε"

Το άρθρο της προέδρου του ΔΙΚΤΥΟΥ Άννας Διαμαντοπούλου δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Το Βήμα της Κυριακής" (5/11/2017)

«Η μικρή χώρα που μπορούσε» είναι το βιβλίο που έγραψε ο Μαρτ Λάαρ, ιστορικός και δύο φορές πρωθυπουργός της Εσθονίας. Είναι ένα βιβλίο για τη σύγχρονη ιστορία μιας χώρας που το 1992 είχε πληθωρισμό 1.000% και βούλιαζε στο οργανωμένο έγκλημα, με αφύλακτα σύνορα, και σήμερα είναι μια από τις πιo καινοτομικές κοινωνίες στον κόσμο, στην οικονομία, στο κοινωνικό κράτος και στη λειτουργία της Δημοκρατίας.

«Η Ελλάδα που μπόρεσε» θα ήταν το βιβλίο που όλοι θα θέλαμε να γραφεί... αλλά, για να το γράψουμε, χρειαζόμαστε έναν εθνικό στόχο. Η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση είναι ήδη εδώ. Εννοιες ακατανόητες για τους πολλούς, όπως η ρομποτική, η «τεχνητή νοημοσύνη», το «Ιnternet των πραγμάτων», οι βιοεπιστήμες, η «κωδικοποίηση του χρήματος» και οι αλλαγές στον τραπεζικό τομέα, τα «μεγάλα σύνολα δεδομένων», η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και οι σχέσεις όλων αυτών μεταξύ τους αλλάζουν τις ισορροπίες στις κοινωνίες, δημιουργούν νέα θαύματα και νέες καταστροφές. Αλλά για ποιους;

Σε αντίθεση με το προηγούμενο κύμα ψηφιακής παγκοσμιοποίησης που έβγαλε από τη φτώχεια εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων στις χώρες χαμηλού κόστους εργασίας, το νέο κύμα με νέους κλάδους, νέες μορφές επιχειρήσεων, νέες δεξιότητες των εργαζομένων απειλεί και τη μεσαία τάξη στις κοινωνίες που δεν θα προετοιμαστούν, ανεπτυγμένες ή μη.

Το Σκοπιανό, οι σχέσεις με την Τουρκία, η αξιολόγηση, η έξοδος στις αγορές είναι μεγάλα και δύσκολα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ομως, παράλληλα, είναι ανάγκη να διαθέσουμε φαντασία, γνώση και πολιτικό θάρρος για να προλάβουμε το μέλλον, που είναι ήδη παρόν.

Ο εθνικός στόχος πρέπει να είναι: η Ελλάδα στην πρωτοπορία των χωρών της νέας ψηφιακής εποχής. Είναι αυτός ένας ελάσσων στόχος που αφορά τους τεχνοκράτες; Ναι, για τα μυαλά που σταμάτησαν στον 20ό αιώνα, τότε που στην πολιτική διαμάχη κυριαρχούσε η σύγκρουση Αριστερά - Δεξιά, ο έλεγχος ή όχι του κράτους ή των αγορών.
Σήμερα η διάκριση είναι ανάμεσα στα ανοικτά και τα κλειστά συστήματα που μπορούν να ενσωματώσουν την καινοτομία και να χρησιμοποιήσουν τις τεράστιες αλλαγές προς όφελος των πολιτών τους. Οσοι επιμένουν στην εξαντλημένη ρητορική του 20ού αιώνα θα βλέπουν τους καλύτερους να φεύγουν και τις επενδύσεις να ελαχιστοποιούνται.

Ας ρίξουμε μια άναρχη αλλά ενδεικτική ματιά σε αυτό το μεγάλο χωριό, τον πλανήτη μας: Ρομπότ πωλούνται πλέον μαζικά για την υποστήριξη της τρίτης ηλικίας. Τα ιατρικά ρομπότ όπως και τα ρομπότ-μέλη αλλάζουν την πραγματικότητα στην ιατρική και τη ζωή των ανθρώπων. Στην παιδεία οι αλλαγές είναι συγκλονιστικές, όταν μπορεί κάποιος να παρακολουθεί από την Ινδονησία μαθήματα στο MIT και να πιστοποιεί τη γνώση του. Σε πολλές χώρες τα παιδιά μαθαίνουν κώδικα προγραμματισμού και το κινητό δίνει πια δυνατότητες σε χωριά της Αφρικής με κατεστραμμένες υποδομές να έχουν πρόσβαση σε παιδεία, υγεία και τράπεζες! Στα αεροδρόμια και στις τράπεζες θέσεις εργασίας χάνονται καθημερινά με την αυτοματοποίηση. Είναι θέμα χρόνου η ταυτόχρονη διερμηνεία από μηχανές, αλλάζοντας την επικοινωνία στις επιχειρήσεις, στον τουρισμό και στις μεταξύ μας σχέσεις.

Στον αγροτικό τομέα, οι χώρες που εκτοξεύονται χρησιμοποιούν ήδη εξαιρετικά προηγμένη τεχνολογία, από τα χορτολίβαδα (Ν. Ζηλανδία) μέχρι την εξοικονόμηση νερού (Ισραήλ) εξασφαλίζοντας επάρκεια τροφίμων, ισχυροποιώντας τις εξαγωγές και δημιουργώντας θετικές προοπτικές για τη διατροφή των 7 δισ. του πλανήτη.
Το χρήμα κωδικοποιείται με απρόβλεπτες εξελίξεις. Οι κυβερνοπόλεμοι αλλάζουν τη φύση των πολέμων και τους παγκόσμιους πρωταγωνιστές.

Η δύναμη των «big data», δηλαδή η συλλογή τεράστιου όγκου προσωπικών δεδομένων από μια χούφτα διεθνών εταιρειών, δημιουργεί καταναλωτικές ανάγκες, αναπροσανατολίζει την παραγωγή, επηρεάζει τις εκλογικές διαδικασίες. Η «συνεργατική οικονομία«, η «gig economy» (οικονομία με το κομμάτι) αλλάζουν δραματικά την αγορά εργασίας. Απαιτούνται νέες λύσεις για την ασφάλιση, τη σύνταξη ανθρώπων που αλλάζουν εύκολα δουλειά ή έχουν πολλές δουλειές ή δουλεύουν σε διαφορετικές χώρες. Η Αirbnb επηρεάζει το εισόδημα ατόμων, την ανταγωνιστικότητα κλάδων, την οικονομία πόλεων (και της Αθήνας). Η Βeat αλλάζει τη λογική των ταξί όπως την ξέραμε μέχρι σήμερα και η Uber έχει μεγαλύτερο τζίρο από το διπλάσιο της Hertz και της Avis μαζί!

Ολα τα παραπάνω είναι καλά ή κακά; είναι προκλήσεις ή απειλές; Είναι απλώς ερωτήσεις που επανέρχονται στην ανθρώπινη ιστορία. Η διαφορά στον αιώνα που ζούμε εμείς είναι ότι οι ταχύτητες και τα μεγέθη είναι σαρωτικά. Η απάντηση για άτομα, επιχειρήσεις και κυρίως χώρες είναι η ίδια: προετοιμασία και προσαρμογή ή περιθωριοποίηση.
Η πολιτική χρειάζεται πλέον με νέες αναλύσεις και εργαλεία να αντιμετωπίσει ανισότητες και προκλήσεις και να παλέψει για τη μεγάλη ιδέα του 21ου αιώνα.

Ο εθνικός στόχος για ψηφιακή πρωτοπορία σημαίνει σχέδιο που εντάσσει τους πάντες σε μια γρήγορη και βαθιά αλλαγή και θέτει σε λειτουργία δίκτυο προστασίας αυτών που μένουν πίσω, που δεν μπορούν.

Εθνικό σχέδιο ψηφιακής πρωτοπορίας σημαίνει κίνητρο επιστροφής για όσους έφυγαν και ελπίδα για όσους παλεύουν εδώ. Εχουμε πλούσιο ανθρώπινο δυναμικό και η σημερινή πραγματικότητα επιτρέπει σε χώρες χωρίς προηγούμενες υποδομές να «αδράξουν τη στιγμή»! Να καινοτομήσουμε, να παραγάγουμε, να δημιουργήσουμε δουλειές, να αλλάξουμε την ποιότητα της ζωής μας και της Δημοκρατίας μας.

Η πολιτική κριτική είναι εύκολη. Ας βγούμε από τον μύθο μας και ας δει ο καθένας μας τι συγκεκριμένο μπορεί να κάνει.

Εμείς στο Δίκτυο για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη (www.todiktio.eu) ξεκινήσαμε, το 2016, τις πρώτες δημόσιες συζητήσεις για το θέμα. Το 2017 προσχωρήσαμε στην πρώτη εκλαϊκευμένη έκδοση για όλους και αφιερώνουμε το 2018 στην Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση.

Τι είναι όλοι αυτοί οι ακατάληπτοι όροι; Τι αλλάζει στη ζωή μας; Τι μπορούμε να κάνουμε; Πώς και πότε;
Ηδη μια ομάδα από τους πλέον ειδικούς στο θέμα, στη θεωρία και την πράξη, συμμετέχει στον σχεδιασμό προτάσεων, μελετών και δράσεων. Παράλληλα προσκαλούμε καθένα και καθεμία που θέλει να συνεισφέρει στην προσπάθεια, από κάθε τομέα της οικονομίας και της κοινωνίας, να δικτυωθεί μαζί μας. Πολλοί από διαφορετικές αφετηρίες και με άλλα μέσα μπορούμε να γράψουμε μαζί το βιβλίο «Η Ελλάδα μπόρεσε».

Η κυρία Αννα Διαμαντοπούλου είναι πρόεδρος του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, πρώην επίτροπος ΕΕ και πρώην υπουργός.

Συνέντευξη στην "Μεταρρύθμιση" για την 4η Βιομηχανική Επανάσταση

Συνέντευξη της προέδρου του ΔΙΚΤΥΟΥ Άννας Διαμαντοπούλου στο ηλεκτρονικό περιοδικό "Μεταρρύθμιση" και τον Αντώνη Τριφύλλη με θέμα την 4η Βιομηχανική Επανάσταση, τις ευκαιρίες και τις προοπτικές που αναπτύσσονται για την χώρα μας αλλά και τους κινδύνους να χαθούν αν δεν δράσουμε γρήγορα και μεθοδικά.

Δείτε την συνέντευξη από την σελίδα της Μεταρρύθμισης

Ερευνητικό πρόγραμμα για την gig economy με την συμμετοχή του ΔΙΚΤΥΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Δευτέρα 13 Νοεμβρίου 2017

Το ΔΙΚΤΥΟ συμμετέχει με το Πανεπιστήμιο της Γενεύης και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εργασίας (ILO) σε μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα για την gig economy και τις νέες μορφές απασχόλησης που δημιουργεί η τεχνολογία.

Το ΔΙΚΤΥΟ, ως το πρώτο ελληνικό Think tank που ασχολείται με την 4η βιομηχανική επανάσταση, έχοντας εκδώσει ήδη την πρώτη του μελέτη, ανοίγει έναν ακόμη συναφή ερευνητικό κύκλο. Σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εργασίας (ILO) και το Πανεπιστήμιο της Γενεύης, το ΔΙΚΤΥΟ θα συμμετάσχει σε ερευνητικό πρόγραμμα για τη λεγόμενη gig economy, την εργασία στην ψηφιακή εποχή και τον επανακαθορισμό των εργασιακών σχέσεων μέσα από την αλματώδη εξέλιξη της τεχνολογίας.

Η όλο και εντεινόμενη ψηφιοποίηση της οικονομίας έχει δημιουργήσει νέες μορφές εργασίας με ουσιαστικό αντίκτυπο στην απασχόληση και τη διαδικασία της παραγωγής. Ο όρος “gig economy”, χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για να περιγράψει το καθεστώς λειτουργίας εταιριών όπως η Uber, η Amazon Flex, η TaskRabbit κι η AirBnB, οι οποίες εφαρμόζουν μορφές απασχόλησης προσωρινές και βραχυπρόθεσμες.

Το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα σχεδιάστηκε με σκοπό να προωθήσει την πληρέστερη κατανόηση των τρόπων με τους οποίους η gig οικονομία μετασχηματίζει τον κοινωνικό διάλογο και την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων και να παρουσιάσει τις συνέπειες της στη διαφοροποίηση του ρόλου του εργοδότη , του εργαζόμενου, του κράτους και της κοινωνίας εν γένει.

Η οικονομία τύπου gig, έχει πυροδοτήσει συζητήσεις σχετικά με την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων, λόγω της περιορισμένης πρόσβασης των gig εργατών σε επαρκείς μορφές ασφάλισης, όπως επιδόματα ανεργίας κι αναπηρίας.

Προκειμένου να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις νέες προκλήσεις που γεννά η ραγδαία ανάπτυξη της gig οικονομίας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εργασίας (ILO) εγκαινίασε την «Πρωτοβουλία για το Μέλλον της Εργασίας» (Future of Work Initiative), καλώντας την παγκόσμια κοινότητα να χρησιμοποιήσει τον διάλογο μεταξύ κυβερνήσεων και κοινωνικών εταίρων ως βασικό εργαλείο εξεύρεσης των λύσεων εκείνων που θα διασφαλίσουν ότι οι ευκαιρίες που παρουσιάζονται, δεν θα αναπτυχθούν εις βάρος του δικαιώματος στην ελεύθερη κι αξιοπρεπή εργασία.

Το ΔΙΚΤΥΟ, είναι το μόνο ελληνικό think tank που συμμετέχει στην ομάδα πανεπιστημίων και ερευνητικών ιδρυμάτων, που θα παρουσιάσει στοχευόμενες προτάσεις πολιτικής για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των προκλήσεων που γεννά η gig οικονομία, τον επόμενο χρόνο.

Τα ερωτήματα στα οποία θα επιχειρήσει να απαντήσει η έρευνα είναι τα εξής:

• Ποιές είναι οι επιπτώσεις της gig οικονομίας όσον αφορά τις συμβάσεις απασχόλησης, την κοινωνική προστασία και τις εργασιακές σχέσεις σε διαφορετικές χώρες και παραγωγικούς τομείς;
• Ποιόν ρόλο καλούνται να διαδραματίσουν διεθνείς οργανισμοί όπως η ΕΕ και ο ILO στη διαχείριση των ευκαιριών και των κινδύνων που απορρέουν από την gig απασχόληση;
• Ποιές είναι οι βασικές προτάσεις πολιτικής προκειμένου να διασφαλιστούν η ποιότητα και η ασφάλεια στην εργασία;
• Πώς μπορούμε να πυροδοτήσουμε έναν κοινωνικό διάλογο προσανατολισμένο στο μέλλον, χωρίς παρωπίδες και δογματισμούς;

Η έρευνα θα ακολουθήσει ένα μοντέλο συγκριτικής διακρατικής μελέτης του παραδείγματος της Ελβετίας, της Γερμανίας, της Ελλάδας και του Ηνωμένου Βασιλείου.

Τα αποτελέσματα της έρευνας θα χρησιμοποιηθούν στις συζητήσεις και τις αποφάσεις του Διεθνούς Συνεδρίου για την Εργασία του 2019 (2019 International Labour Conference), την σύνοδο κορυφής του ILO “Future of Work Initiative”.

Το πρόγραμμα θα πραγματοποιηθεί από τους παρακάτω εταίρους:

*Πανεπιστήμιο της Γενεύης (Συντονιστικός Οργανισμός) – Ελβετία
*Δίκτυο για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη – Ελλάδα
*Πανεπιστήμιο του Siegen – Γερμανία
*Glasgow Caledonian University - Ηνωμένο Βασίλειο
*Διεθνής Οργανισμός Εργασίας (ILO) ( Συνεργαζόμενος εταίρος)

FUNDING AGENCY

Προδημοσίευση της νέας μελέτης του ΔΙΚΤΥΟΥ για την 4η Βιομηχανική Επανάσταση

Για την τρέχουσα ερευνητική περίοδο το ΔΙΚΤΥΟ έχει επικεντρώσει την προσοχή του στην ανάδειξη των επιπτώσεων και τις εξελίξεις γύρω από την Δ' Βιομηχανική Επανάσταση (με την πλήρη διάδοση της Τεχνητής Νοημοσύνης) στην Οικονομία, την Εργασία, την Παραγωγή, τις ανθρώπινες και κοινωνικές σχέσεις κλπ. Για το συγκεκριμένο θέμα το ΔΙΚΤΥΟ είχε ξεκινήσει από πέρσι κάποιες δράσεις, με την πρόσκληση στην Ελλάδα του πρ. αντιπροέδρου του twitter και ερευνητή του ΜΙΤ James Kondo, ο οποίος παρουσίασε για πρώτη φορά στην Ελλάδα τις εξελίξεις γύρω από την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. [δείτε εδώ και εδώ

Τις προσεχείς ημέρες θα κυκλοφορήσει εκτενέστερη μελέτη που εξέδωσε το ΔΙΚΤΥΟ και την οποία εκπόνησε ο διευθυντής του ΔΙΚΤΥΟΥ Γιάννης Μαστρογεωργίου με τίτλο "Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση - Κράτη, επιχειρήσεις, εκπαίδευση, και εργαζόμενοι μπροστά στις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και του αυτοματισμού".

Το ΒΗΜΑ της Κυριακής 28/10 σε ολοσέλιδο ρεπορτάζ της Δ. Κρουστάλλη φιλοξένησε μια συνοπτική προδημοσίευση της συγκεκριμένης μελέτης με κάποια από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της. (Δείτε εδώ ολόκληρο το δημοσίευμα του Βήματος)

 

4η Βιομηχανική Επανάσταση: «το μέλλον μπαίνει…στον αυτόματο»

Ομιλία του διευθυντή του ΔΙΚΤΥΟΥ Γιάννη Μαστρογεωργίου στο συνέδριο του Κύκλου Ιδεών  "Η Ελλάδα Μετά" που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα 12-13 Ιουνίου 2017 και συγκεκριμένα στο στρογγυλό τραπέζι με θέμα "Το διανοητικό κεφάλαιο υπό συνθήκες 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης"

Οι ευκαιρίες, οι γκρίζες ζώνες και οι προεκτάσεις της 4ης βιομηχανικής επανάστασης

Α) Η νέα εποχή της 4ης βιομηχανικής επανάστασης

Αν έδινα έναν τίτλο σήμερα αυτός θα ήταν «το μέλλον μπαίνει…στον αυτόματο»

Η λεγόμενη 4η βιομηχανική επανάσταση έχει ως πυρήνα της τον συνδυασμό της δύναμης της αυτο-εκπαίδευσης των ίδιων των μηχανών (Machine Learning), της επιστήμης των Δεδομένων (Data Science) και της Τεχνητής Νοημοσύνης (Αrtificial Intelligence) που αθροιστικά δημιουργούν τεράστιες προκλήσεις και ευκαιρίες.

Η τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο θα μεταλλάξει την βιομηχανία, αλλά θα δοκιμάσει τις κοινωνικές, πολιτικές, στρατιωτικές και γεωπολιτικές σχέσεις, και θα επαναχαράξει τη σχέση ανθρώπου – μηχανής· μία σχέση που θα είναι περίπλοκη, καθώς δεν θα φέρει μόνο την αντικατάσταση του πρώτου από τα ρομπότ, αλλά και την συνεργασία μεταξύ τους. Και αυτή η εξέλιξη ανοίγει έναν τεράστιο ορίζοντα φιλοσοφικών, κοινωνικών σχέσεων που θα εξεταστούν υπό νέο πρίσμα.

Με το καλημέρα, όμως, αρχίζουν μεθοδολογικά και τεχνικά προβλήματα.

Τα οικονομικά τα στοιχειώνουν πολλές φορές πλάνες ισχυρότερες από άλλες επιστήμες. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας δύο παραγόντων:

  • Των ομάδων συμφερόντων
  • και της επίμονης τάσης των ανθρώπων να βλέπουν μόνο τα άμεσα αποτελέσματα μίας πολιτικής ή τα αποτελέσματα σε μία μόνο ομάδα.

Αυτή είναι η λεγόμενη «πλάνη της παράβλεψης των δευτερογενών επιπτώσεων». Αυτό συμβαίνει πλέον και με τη λεγόμενη 4η βιομηχανική επανάσταση και τις επιπτώσεις της στην απασχόληση, την παραγωγικότητα, το ανθρώπινο κεφάλαιο κλπ.

Κάποιοι βλέπουν τις μακροχρόνιες συνέπειες στην αγορά εργασίας, τον τρόπο σύνδεσης και επαφής ανθρώπου και μηχανής αλλά παραβλέπουν τις άμεσες συνέπειες. Ενώ άλλοι ελαχιστοποιούν τις άμεσες.

Η 4η βιομηχανική επανάσταση όμως πρέπει να συζητηθεί και ως προς τις άμεσες και ως προς τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.

Ο αυτοματισμός δεν είναι ένα νέο φαινόμενο και οι εξελίξεις στον τομέα αυτό πάντα συνοδεύονταν από ερωτήματα σχετικά με όσα υποσχόταν και τον αντίκτυπο αυτών:

  • Αφενός στις σχέσεις ανθρώπου – μηχανής, όπου η ουσία της 4ης βιομηχανικής επανάστασης που είναι ότι τα ρομπότ και οι υπολογιστές δεν θα εκτελούν μόνον μία σειρά από πρακτικές εργασίες ρουτίνας καλύτερα και σε μικρότερο κόστος απ’ ότι ο άνθρωπος, αλλά θα είναι σε θέση να υλοποιούν ενέργειες για τις οποίες απαιτούνται γνωστικές ικανότητες, όπως να λαμβάνουν σιωπηρά αποφάσεις, να ανιχνεύουν συναισθήματα ή ακόμα και να οδηγούν δραστηριότητες των οποίων ο αυτοματισμός θεωρείτο στο παρελθόν εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί.
  • Αφετέρου στις σχέσεις παραγωγής. Οι συνέπειες της 4ης βιομηχανικής επανάστασης σε μικροοικονομικό επίπεδο, θα επιτρέψουν στις  επιχειρήσεις σε όλους τους τομείς να εκμεταλλευτούν τα οφέλη τους και να αποκτήσουν  συγκριτικό πλεονέκτημα όχι μόνον λόγω της μείωσης του κόστους εργασίας, αλλά και επειδή θα υπάρξει όφελος σε επίπεδο απόδοσης, όπως αύξηση της παραγωγής, υψηλότερη ποιότητα.

Σε μακροοικονομικό επίπεδο βάσει πρόσφατων μελετών, η εκτίμηση είναι ότι ο αυτοματισμός μπορεί να ενισχύσει την ανάπτυξη της παραγωγικότητας παγκοσμίως, έως και 1,4 % ετησίως.

Οι συνέπειες όμως, που κυρίως θα μας απασχολήσουν θα είναι στην αγορά εργασίας. Εκεί υπάρχουν κάποιοι μύθοι και κάποια δεδομένα. Και πάλι όμως το νόμισμα έχει δύο όψεις και πολλές γκρίζες ζώνες ακόμα.

Καταρχάς, ελάχιστα επαγγέλματα, - λιγότερο από 5% - είναι   σήμερα υποψήφια για πλήρη αυτοματοποίηση. Δηλαδή να μπορούν να αυτοματοποιηθούν όλες οι δραστηριότητες που συνιστούν αυτά τα επαγγέλματα.

Όμως, σχεδόν όλα τα επαγγέλματα ενδέχεται να αυτοματοποιηθούν εν μέρει, δεδομένου ότι ένα σημαντικό ποσοστό των δραστηριοτήτων τους θα μπορούσε να αυτοματοποιηθεί. Υπολογίζεται ότι η προσαρμογή και μόνον των τεχνολογιών που υπάρχουν σήμερα θα μπορούσε να έχει σαν αποτέλεσμα την αυτοματοποίηση περίπου 50% των εργασιών τις οποίες εκτελούν άνθρωποι παγκοσμίως.

Σύμφωνα με ανάλυση της McKinsey, 54 εκατομ. θέσεις πλήρους απασχόλησης και πάνω από $1.7 τρις. αμοιβές σχετίζονται με δραστηριότητες οι οποίες μπορούν να αυτοματοποιηθούν στις πέντε μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και το Η.Β.

Η αλήθεια, όμως, είναι ότι η παγκόσμια οικονομία θα χρειαστεί κάθε ικμάδα ανθρώπινης εργασίας, πέραν των ρομπότ, για να ξεπεράσει την γήρανση του πληθυσμού τόσο στις αναπτυγμένες αλλά και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Με άλλα λόγια είναι πιο πιθανό όχι μόνο να μη χάσουμε δουλειές, αλλά να χρειαστούμε και τη βοήθεια των μηχανών για να αντιμετωπίσουμε τη μείωση του πληθυσμού.

Η αναμενόμενη μείωση όσον αφορά το ποσοστό του εργασιακά ενεργού πληθυσμού θα δημιουργήσει κενό στην οικονομική ανάπτυξη.

Και εδώ σταδιακά ανοίγονται οι ευκαιρίες. Ο αυτοματισμός μπορεί να εξισορροπήσει τουλάχιστον ορισμένες από αυτές τις δημογραφικές τάσεις.

Όμως, η άλλη όψη του νομίσματος που λέγαμε θα είναι η φύση της εργασίας, που θα αλλάξει. Καθώς, οι διαδικασίες θα διαφοροποιούνται λόγω του αυτοματισμού των ανθρώπινων δραστηριοτήτων τα άτομα θα εκτελούν δραστηριότητες συμπληρωματικές της εργασίας των μηχανών (και αντιστρόφως). Και αυτό θα χρειαστεί μία προσαρμογή και του ανθρώπινου κεφαλαίου στις νέες συνθήκες.

Και αυτό γιατί τα αποτελέσματα της αυτοματοποίησης θα ασκήσουν κάποιας μορφής επίδραση στις δεξιότητες της αγοράς εργασίας και την προσφορά και αυτό θα επηρεάσει και την εξέλιξη του ανθρώπινου κεφαλαίου και της ροής της οικονομίας.

Για παράδειγμα, αν εργαζόμενοι με μέσο εισόδημα, όπως οι υπάλληλοι γραφείου και οι εργάτες εργοστασίου, μετακινηθούν λόγω της αυτοματοποίησης, θα μπορούσαν να βρεθούν σε επαγγέλματα χαμηλότερης αμοιβής, αυξάνοντας έτσι την προσφορά και εν δυνάμει συμπιέζοντας τις αμοιβές. Αντιστρόφως, μπορεί να χρειαστούν κάποιο χρόνο για να επανακαταρτιστούν, ώστε να διεκδικήσουν θέσεις υψηλότερων δεξιοτήτων, καθυστερώντας έτσι την επανένταξη τους στο εργατικό δυναμικό μειώνοντας προσωρινά κατ’ αυτόν τον τρόπο την προσφορά εργασίας.

Ορισμένα επαγγέλματα ίσως αυτοματοποιηθούν εν μέρει πριν να αυτοματοποιηθούν πλήρως και αυτό θα μπορούσε να είχε διαφορετικές επιπτώσεις για τους εργαζόμενους υψηλών ή χαμηλών δεξιοτήτων. Ειδικά για τους εργαζόμενους χαμηλών δεξιοτήτων η διαδικασία αυτή ίσως συμπιέσει τις αμοιβές εκτός αν αυξηθεί η ζήτηση.  Εντούτοις, αν εξετάσουμε την μακροχρόνια προοπτική, σύμφωνα με όσα περιγράψαμε προηγουμένως, οι μεγάλης κλίμακας ιστορικές δομικές αλλαγές στο χώρο εργασίας εκεί όπου η τεχνολογία προκάλεσε απώλεια θέσεων εργασίας, με την πάροδο του χρόνου, συνοδεύτηκαν από την δημιουργία πολλών άλλων νέων θέσεων, δραστηριοτήτων και διαφορετικής μορφής εργασία.

Και έτσι προχωράμε στην δεύτερη βασική έννοια που απασχολεί το πάνελ που είναι η εξέλιξη του ανθρώπινου κεφαλαίου μέσα σε αυτές τις νέες συνθήκες.

Και αυτή η εξέλιξη αφορά επί της ουσίας δύο φορείς, δύο όψεις:

  • Αφενός τις ίδιες τις επιχειρήσεις που με τη διά βίου κατάρτιση και τα προγράμματα διαμόρφωσης δεξιοτήτων , μπορούν να στηρίξουν τους εργαζόμενους σε αυτή τη διαδικασία μετακίνησης τους σε άλλους ρόλους όπου θα κληθούν να αναλάβουν νέες δραστηριότητες και …
  • Αφετέρου, τους φορείς διαμόρφωσης πολιτικών, για τους οποίους οι τεχνολογικές εξελίξεις δημιουργούν νέες προκλήσεις για το σύστημα εκπαίδευσης, τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας ή «το δίχτυ προστασίας» για όσους δεν τα καταφέρουν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα ,τα προγράμματα επανένταξης ενός μεγάλου αριθμού εργαζομένων οι οποίοι θα πρέπει να μετακινηθούν σε άλλες δραστηριότητες, έχοντας κατά νου πάντα ότι θα υπάρξουν νέες μορφές απασχόλησης που θα επηρεάσουν την κοινωνική ζωή των ανθρώπων, κλπ.

Τα συστήματα εκπαίδευσης θα πρέπει να εξελιχθούν, ώστε να είναι έτοιμα να ανταποκριθούν στις αλλαγές στο χώρο εργασίας. Οι φορείς διαμόρφωσης πολιτικών μαζί με τους παρόχους εκπαίδευσης θα πρέπει να δουλέψουν για να βελτιωθεί το βασικό επίπεδο δεξιοτήτων στα επιστημονικά πεδία STEM δηλαδή στην τεχνολογία, την μηχανική και τα μαθηματικά. Θα πρέπει επίσης να δώσουν ιδιαίτερη σημασία στην δημιουργικότητα καθώς και στην κριτική και στα συστήματα σκέψης. Δεδομένου ότι όλων οι εργασίες θα αλλάξουν σε κάποιο βαθμό, είναι σημαντικό να αναπτύξουν όλοι ευστροφία, ανθεκτικότητα και ευελιξία. Μη βλέπουμε μόνο τις θετικές επιστήμες, οι κλασικές σπουδές, οι ανθρωπιστικές σπουδές έχουν ίσως σημαντικότερο στο τέλος λόγο σε αυτή την αλλαγή παραδείγματος που θα βιώσουμε σταδιακά.

 

Β) Ελλάδα και 4η βιομηχανική επανάσταση

Διαχρονικά, βασικό πρόβλημα της οικονομικής επιστήμης υπήρξε - και είναι -ο προσδιορισμός των παραγόντων που συμβάλουν στη μεγέθυνση και στην ανάπτυξη της οικονομίας και η εκτίμηση του μεγέθους της συμβολής τους. Εκτός από τους παραδοσιακούς συντελεστές, δηλαδή τους φυσικούς πόρους, την εργασία, το φυσικό κεφάλαιο και την επιχειρηματικότητα, σημαντικός συντελεστής - στη δεκαετία του ΄50 - θεωρήθηκε η τεχνολογία και - στη δεκαετία του ΄60 - το ανθρώπινο κεφάλαιο. Από το τέλος της δεκαετίας του ΄80 περνάμε σταδιακά στην «οικονομία της γνώσης».

Μια χώρα – κάθε χώρα - για να έχει προοπτική στο νέο παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον, οφείλει να μαθαίνει εγκαίρως από την επιστήμη και τη ζωή.

Για τον σκοπό αυτό απαιτείται ο σχεδιασμός και η υιοθέτηση μιας συγκροτημένης και συνεκτικής εθνικής στρατηγικής και η υλοποίηση ενός πλέγματος συγκεκριμένων, ρεαλιστικών πολιτικών, με ιεράρχηση αναγκών και καθορισμό προτεραιοτήτων, που θα την υπηρετούν.

Η τεχνολογία και η έρευνα πρέπει να μπουν στα σχολεία και να παντρευτούν με τα υπόλοιπα μαθήματα. Τα παιδιά σήμερα χειρίζονται το ipad σε βαθμό τελειότητας, ήδη ασκούνται σε έναν άλλο τρόπο ζωής.

Νομίζω, όμως ότι οι συνομιλητές μου θα πουν καλύτερα όσα αφορούν το χώρο τους. Υπογραμμίζω απλώς την ουσία και τη σημασία της αριστείας σε αυτή την προσπάθεια.

Η τεχνολογική έκρηξη αφορά και την Ελλάδα και μπορεί πολλοί να λένε ότι η Ελλάδα στην οικονομική κατάσταση που είναι δεν έχει τέτοια πολυτέλεια, αλλά δεν είναι έτσι.

Ένα πεδίο δράσης, δημιουργείται από την γήρανση του πληθυσμού που «γεννά» μία μεγάλη ευκαιρία για το ΑΙ, η εμπλοκή του οποίου πρακτικά υποβοηθείται από τον χαμηλό ρυθμό γεννήσεων στη Δύση.

Τα ρομπότ έχουν ξεκινήσει δειλά να έχουν ρόλο customer service στην Ιαπωνία και να χρησιμοποιούνται στη φροντίδα των ηλικιωμένων εν είδει ρομποτικού “pet”, κρατώντας τους συντροφιά, υπενθυμίζοντάς τους ότι πρέπει να πάρουν τα φάρμακά τους κτλ. Αυτό προφανώς θα έχει σημαντικές επιπλοκές και στις κοινωνικές σχέσεις και θα πρέπει να το εξετάσουμε.

Πέρυσι το ΔΙΚΤΥΟ φιλοξένησε τον Αντιπρόεδρο του Τουίτερ, Τζέιμς Κόντο σε μία συζήτηση για την 4η βιομηχανική επανάσταση http://todiktio.eu/index.php/activity/labs-events/item/678-o-james-kondo-se-ekdilosi-tou-diktyou .

Εκεί παρουσιάστηκαν και οι ευκαιρίες για την Ελλάδα μέσα από τους τομείς όπως Tourism-tech και Food-Tech που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν ραγδαία μέσα από την εκμάθηση των μηχανών, την ανάλυση των δεδομένων και την τεχνητή νοημοσύνη. Κάντε τον κόπο όταν βρείτε λίγο χρόνο να δείτε από τη σελίδα του ΔΙΚΤΥΟΥ την ομιλία του.

 

Γ) Φιλοσοφικές, ηθικές, νομικές προεκτάσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ερχόμαστε τέλος, σε ένα κομμάτι που βρίσκω αρκετά ενδιαφέρον κυρίως για τη στοχαστική του διάσταση.

Υπάρχει ένα ερώτημα που πλανάται. Πόσο πιθανό είναι να γίνουμε σκλάβοι των μηχανών;

Ο Στίβεν Χόκινγκ πέρυσι έδωσε τη δική του απάντηση ζητώντας να ρυθμιστεί νομικά η τεχνητή νοημοσύνη, προτού οι μηχανές καταλάβουν τον έλεγχο των χωρών και σκλαβώσουν την ανθρωπότητα. Κάτι σαν την ταινία «Εξολοθρευτής» Ακούγεται τρελό, αλλά κατά κάποιον τρόπο είναι ανησυχητικό.

Πρώτα, όμως, πρέπει να θέσεις τους στόχους και μετά τη μέθοδο. Εάν, δημιουργήσεις μηχανές και τους δώσεις εντολή να μειώσουν την κλιματική αλλαγή και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, αλλά δεν τις πεις το πως, μπορεί να αρχίζουν να σκοτώνουν κόσμο.

Η ΕΕ αρχίζει ήδη να εξετάζει το νομικό της οπλοστάσιο για να το προσαρμόσει στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.

Το αναπτυξιακό δυναμικό μέσω της χρήσης της ρομποτικής χαρακτηρίζεται από εντάσεις και κινδύνους που σχετίζονται με την ανθρώπινη ασφάλεια, την προστασία της ιδιωτικής ζωής, την αυτονομία και την ιδιοκτησία δεδομένων των ανθρώπων.

Βέβαια, μέχρι να δημιουργηθεί το κατάλληλο πλαίσιο και έως ότου τα ρομπότ αποκτήσουν ή κατασκευαστούν ώστε να έχουν αυτεπίγνωση, αν αυτό συμβεί ποτέ, οι νόμοι του Ασίμοφ, υπάρχουν, όμως, θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας για τα έργα που θα πραγματοποιηθούν από ρομπότ. Θέματα αστικής ευθύνης σε περίπτωση ατυχήματος που προκαλέσει το ρομπότ. Αυτά τα ζητήματα θα απασχολήσουν έντονα την Ευρώπη τα επόμενα χρόνια.

Κυρίες και κύριοι,

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ζούμε σταδιακά σε έναν συνδυασμένο νέο κόσμο με μηχανές, τεχνητή νοημοσύνη κλπ. Στο μέλλον τα χρήσιμα εφόδια θα είναι η χρήση του κώδικα, αλλά και η συναισθηματική νοημοσύνη. Θα απαιτηθούν νέες ικανότητες, αλλά να θυμόμαστε πάντα ότι πέρα από την τεχνητή νοημοσύνη και τις μηχανές, τα σημαντικότερα εφόδια στη ζωή προέρχονται από τις διαπροσωπικές σχέσεις και οι εμπειρίες που αυτές δίνουν είναι οι πλέον χρήσιμες σε κάθε φάση της εξέλιξης μας.

Πηγές:

James Kondo

"Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση - Ευκαιρίες & Ανατροπές"

Το ΔΙΚΤΥΟ πραγματοποίησε ακόμα μια από τις πιο διαδεδομένες δράσεις του, «working breakfast» με τον James Kondo, πρ. Αντιπρόεδρο του Twitter και Πρόεδρο του Twitter Ιαπωνίας, ο οποίος μίλησε για την 4η Βιομηχανική Επανάσταση και τις τεράστιες ανατροπές και  ευκαιρίες στην οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης και της Ελλάδος.

Ο κ. Kondo αναφέρθηκε στην έκρηξη της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης σε πολλές και διάφορες μορφές της καθημερινότητας μας (αυτοκίνηση χωρίς οδηγό κλπ). Η χρήση των ρομπότ επίσης έχει αρχίσει να επεκτείνεται στην οικονομία και την παραγωγή, ακόμα και στις...διαπροσωπικές σχέσεις καθώς ήδη σε χώρες όπως η Ιαπωνία η χρήση ρομπότ έχει αποκτήσει "φιλικές" διαστάσεις ανάμεσα στις μηχανές και τους ανθρώπους!

Χώρες που αντιμετωπίζουν κυρίως πρόβλημα δημογραφικού έχουν πολλά να επωφεληθούν από τη χρήση ρομπότ, καθώς όλο και περισσότεροι ηλικιωμένοι προστίθενται με ανάγκες φροντίδας, ενώ όλο και λιγότεροι νέοι διαθέτουν πλέον τον απαραίτητο χρόνο. Τεράστια η συνεισφορά τους και σε ζητήματα υγείας και περίθαλψης όπως και στον τομέα της εκπαίδευσης.

Ο James Kondo, υπογράμμισε ότι η σχέση ανάμεσα σε ρομπότ και την παραγωγική διαδικασία είναι μία σύνθετη σχέση. Δεν θα είναι μόνο μία σχέση αναπλήρωσης, αλλά συνεργασίας.

Πού βρίσκεται η Ελλάδα απέναντι σε όλες αυτές τις προκλήσεις;
Είμαστε (σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της ΕΕ) στην ομάδα κρατών-μελών ΕΕ που έχει μείνει πίσω στην ψηφιοποίηση της οικονομίας. Και όχι μόνον αυτό, αλλά η διαφορά σε αυτή την ομάδα μεγαλώνει. Μερικά παραδείγματα:
Στην Κύπρο ο τζίρος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων από το  e-commerce, ισοδυναμεί με 7,3% του συνολικού τους τζίρου. 

Στην Πορτογαλία (στις επιχειρήσεις με περισσότερους από 10 υπαλλήλους) ο τζίρος της ηλεκτρονικής τιμολόγησης αγγίζει το 13%  .

Στην Εσθονία, την πρωταθλήτρια των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών, η νέα γενιά fiber συνδέει το 86% των νοικοκυριών.

Τα αντίστοιχα νούμερα για την Ελλάδα:

Ο τζίρος του e-commerce ισοδυναμεί με 1,2% του συνολικού τζίρου, τελευταίοι στην ΕΕ.  Ο τζίρος ηλεκτρονικής τιμολόγησης (πάλι στις επιχειρήσεις με πάνω από 10 υπαλλήλους), αγγίζει το  4.1 %  τελευταίοι στην ΕΕ.

Το ίδιο και στο New Generation Access (fiber), όπου αφορά μόνο στο 36% των νοικοκυριών - και πάλι ουραγοί στην ΕΕ. 

Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα σύμφωνα με τον κ. Kondo, έχει πολλά να δώσει στην εν εξελίξει συζήτηση για την 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Η τεχνητή νοημοσύνη, η ένωση όλων των τεχνολογιών επικοινωνίας με την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, η πλήρης αυτοματοποίηση, ψηφιοποίηση και  αλληλοεπίδραση με τον άνθρωπο (cyber-physical systems, internet of things, cloud computing), μπορούν να φανούν ιδιαιτέρως χρήσιμα εργαλεία στον Τουρισμό, στην τεχνολογία παραγωγής τροφίμων κλπ.

Τέλος, ο James Kondo υπογράμμισε τα νέα ζητήματα ηθικής και δικαίου που προκύπτουν για την προστασία των δημόσιων δεδομένων τα οποία αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο στη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας.

O James Kondo σε εκδήλωση του ΔΙΚΤΥΟΥ

Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου, στον πολυχώρο Impact Hub Athens, εκδήλωση του ΔΙΚΤΥΟΥ και του "Μπροστά - FWDGreece" με καλεσμένο τον πρώην Αντιπρόεδρο του Twitter και πρόεδρο του Twitter Ιαπωνίας James Kondo και θέμα την 4η Βιομηχανική επανάσταση, την Τεχνική Νοημοσύνη, την ρομποτική, τη σχέση του ανθρώπου με τις μηχανές και τους νέους τρόπους παραγωγής και επικοινωνίας.

Δείτε ολόκληρη την εκδήλωση μαγνητοσκοπημένη από το blod.gr καθώς και την παρουσίαση του κεντρικού ομιλητή κ. Kondo:
http://www.blod.gr/lectures/Pages/viewlecture.aspx?LectureID=3015 

Η παρουσία του κ. Kondo στα ελληνικά ΜΜΕ:

-Συνέντευξη στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ
http://www.kathimerini.gr/877383/article/proswpa/proskhnio/tzeims-konto-xanoyn-ton-palmo-toy-kosmoy-politikoi-kai-mme?platform=hootsuite 

-Συνέντευξη στο Inside Story [απαιτείται συνδρομή]
https://www.facebook.com/insidestory.gr/photos/a.998919003526157.1073741829.945162122235179/1128223907262332/?type=3&theater 

-Blog post από τον κ. Αχιλλέα Χεκίμογλου
http://hekimoglou.blogspot.gr/2016/10/4.html 

 

Η πρόσκληση και οι συντελεστές:

Monday 26 September

18.30 - 20.30

Impact Hub Athens
(Karaiskaki 28, Metro Monastiraki)

"The 4th industrial revolution: Humans VS Machines"

James Kondo frmr Vice President of Twitter Inc. and Chairman of Twitter Japan.

A discussion with:

Anna Diamantopoulou, President of the Greek think tank DIKTIO, 

Panagiotis Vlachos, President of Forward Greece and 

Aristos Doxiadis, Economist and General Partner at Openfund.

Moderator: Takis Karagiannis, journalist

The discussion will be conducted in ENGLISH 

 

 

Subscribe to this RSS feed